125 lat temu, 80 lat temu czyli Historia Kółka Rolniczego i KGW w Łękach Dukielskich

Poniższa historia Kółka Rolniczego i Koła Gospodyń Wiejskich w Łękach Dukielskich została przedstawiona podczas spotkania Łęckie Sobótki, które odbyło się 23 czerwca w Łękach Dukielskich. Partnerem imprezy było Województwo Podkarpackie przestrzeń Otwarta  – Partner.

125 lat temu, 100 lat temu, 60 lat temu, a nawet 10 lat temu. Kółko Rolnicze w Łękach Dukielskich miało swoje upadki, ale nie dlatego, że nasi przodkowie nie radzili sobie ze społeczną pracą, czy pracą w zespole. Ich wysiłki torpedowały zawieruchy globalne, jak pierwsza czy druga wojna światowa, czy zmiany polityczne w kraju.

Ale Kółko odradzało się na nowo, właśnie dzięki upartości naszych przodków, dzięki temu, że każde kolejne pokolenie ciężko pracowało społecznie, że widzieli nie tylko czubek swojego nosa, czy wysoki płot odgradzający od sąsiada.

125 lat temu…

O początkach Kółka Rolniczego tak pisał w 1968 roku, z okazji 75-lecia Kółka, Paweł Nawrocki, jego długoletni prezes. „Myśl założenia Kółka Rolniczego powstała już w 1890 roku, ale założenia tej organizacji dokonano dopiero w 1893 roku czego dowodem są zachowane księgi remanentowe sklepu Kółkowego od 1893 roku. Pierwszymi organizatorami było kilku światłych Obywateli jak: Antoni Czajkowski, Andrzej Gniady, Wincenty Fruga, Józef Nawrocki, Bartłomiej Wojnarowski, Błażej Wierdak, Franciszek Wierdak, Michał Baron z Wietrzna oraz Kasper Misiak z Machnówki”.

Pierwszy sklep założono u Bartłomieja Wojnarowskiego w 1893 roku. Nie znamy nazwiska pierwszego sprzedawcy, wiemy tylko, że pochodził z Haczowa. Jak podaje w tym samym sprawozdaniu Paweł Nawrocki poźniejszymi sprzedawcami byli: Józef Nawrocki, Franciszek Nawrocki (zza wody), Antoni Nawrocki, a w latach 1917-1924 Jan Czajkowski.

Pierwsi działacze Kółka Rolniczego w Łękach wybudowali dla swoich celów dom już w 1895 roku, w którym obok sklepu z towarami spożywczymi była sala służąca na zebrania, zabawy i wesela wiejskie.

W początkowym okresie Kółko Rolnicze zajmowało się tylko prowadzeniem sklepu, ale w latach 1901-1902 zaczęło sprowadzać już nawozy sztuczne dla wsi. Z pieniędzy uzyskanych z ich sprzedaży kupiono klika maszyn rolniczych, jak tryjer do czyszczenia zboża, brony, pługi, kultywator i jeden siewnik.

Wielkim wydarzeniem w 1902 roku było – według Pawła Nawrockiego – założenie przez członków Kółka Rolniczego pierwszej szkoły dla swoich dzieci w budynku Kółka. Naukę pobierało 18 dzieci, a nauczycielem był Kamiński, emerytowany nauczyciel z Jasła.

W 1910 roku z inicjatywy członków Kółka założono kasę Stefczyka, do której należały, obok Łęk także Wietrzno i Kobylany.

100 lat temu…

Działalność Kółka Rolniczego została przerwana przez pierwszą wojnę światową, a mienie Kółkowe zniszczone. Ale wraz z uzyskaniem niepodległości nie mogło w Łękach zabraknąć Kółka Rolniczego.

Oto co napisał Paweł Nawrocki z okazji 75-lecia Kółka: „W latach międzywojennych nastąpiło reaktywowanie Kółka Rolniczego, a jego ówczesny prezes, Jan Czajkowski dołożył wiele starań, aby obok handlu i zaopatrzenia w nawozy sztuczne szerzyć oświatę rolniczą na wsi”.

I tak z inicjatywy Kółka Rolniczego zorganizowano kursy przysposobienia rolniczego. Uczestniczyli w nich m.in. Tomasz Nawrocki, Paweł Nawrocki, Paweł Węgrzyn, Jan Chomentowski, Władysław Zborowski, Michał Nawrocki i Władysław Wierdak. Przy Kółku Rolniczym organizowane były kursy im. Stanisława Staszica, a wykładowcami byli dyrektor Szkoły Rolniczej z Suchodołu Bach, inż. rolny Żurek i Pieniążek”.

Za osiągnięte dobre wyniki na kursach Paweł Nawrocki otrzymał pierwszą nagrodę powiatową w postaci sześć drzewek owocowych. Z dochodów wypracowanych przez Kółko Rolnicze w 1936 roku zakupiono parcelę pod budowę domu kółkowego oraz zgromadzono materiał na w/w dom. Ale plan ten nie został zrealizowany, bo wybuchła druga wojna światowa.

60 lat temu…

Po drugiej wojnie światowej sklep Kółka Rolniczego został włączony do Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska Dukla. Z Kółkowego majątku pozostało: 3 pługi, 3 opryskiwacze i działka, gdzie obecnie stoi remiza strażacka. Nowa sytuacja polityczna nie sprzyjała reaktywowaniu Kółka Rolniczego. Rolnicy się bali, że zamiast Kółka władze chcą założyć kołchoz. Opór musiał być znaczny, skoro dopiero w grudniu 1958 roku udało się reaktywować Kółko Rolnicze. Stało się to z inicjatywy Straży Pożarnej i jej prezesa Pawła Nawrockiego. Rok później Kółko już miało traktor zetor wraz z zestawem maszynowym, wartości 131 tys. zł.

10 lat później, w 1968 roku, kiedy Paweł Nawrocki pisał sprawozdanie z okazji 75-lecia Kółka, na którym opieram moje informacje, Kółko Rolnicze miało już 5 ciągników, 4 agregaty omłotowe, 6 pługów, 4 brony, 2 kultywatory, koparka do ziemniakó, prasa do słomy, 1 kosiarka, 3 siewniki, 2 beczki na gnojówkę, 2 pompy, rozrzutnik do nawozów, 2 wozy, 2 przyczepy, maszyna do czyszczenia zboża, śrutownik, bukownik, 2 maszyny do wyrobu cegły, 3 motory elektryczne i mały garaż na traktory.

Na 75-lecie Kółko majątek Kółka oszacowano na 1200000 zł. Kółko zrzeszało 200 członków w tym 140 udziałowców, którzy udzielali się w pracach społecznych na terenie wsi, jak pomoc przy budowie drogi w Łękach i na Myszkowskim, spółdzielczego ośrodka zdrowia, przybudówki szkolnej i remizy strażackiej. Pod jego patronatem organizowane były Zespoły Przysposobienia Rolniczego, które w swej działalności zajmowały pierwsze miejsce w powiecie.

Sprawozdanie, na które się powołuję, znalazłam w dokumentach, które niedawno otrzymałam z Archiwum w Rzeszowie. Kółko Rolnicze w Łękach Dukielskich – Plany Pracy, Protokoły Posiedzeń, Sprawozdania, Karta Ewidencyjna z lat 1959-1974. Dokumenty pochodzą z Powiatowego Związku Kółek Rolniczych w Krośnie.

10 lat temu…

Historia się powtórzyła i Kółko Rolnicze znowu przeżywało kryzys. Jest to jednak historia już współczesna, którą dobrze pamiętają obecni członkowie Kółka. Teraz jest czas, aby i tę historię udokumentować, a w przyszłości opisać.

KR miały ogromne znaczenie w rozwoju wioski, w Łękach przetrwały może dlatego, że nie było tu wielkich gospodarstw. A przedwojenne Kółka miały dobrą renomę. Powstały i przetrwały także dlatego, że tworzyli je twórczy ludzie, którzy w naszym krajobrazie zostawili trwałe, silne znaki historyczne, które pozwalają odnaleźć nam te miejsca i pomyśleć o tym.

I choć Plac Kółka Rolniczego nie jest tym pierwszym miejscem, gdzie powstała ta organizacja, to jest konsekwencją działań ludzi tworzących i związanych z Kółkiem.

Na tym placu dzisiaj tworzy się nowa epoka. A samo Kółko wyrasta na prężną organizację w regionie, która – tak jak dawniej – działa na wielu polach, stara się wyjść naprzeciw potrzebom społeczności, w której działa, stając się liderem postępowej myśli społecznej i obywatelskiej.

Obecnie prezesem Kółka Rolniczego w Łękach Dukielskich jest Małgorzata Tomkiewicz. Kontynuuje pracę swojego ojca, bo jest córką Jana Kasprzyka, wieloletniego dyspozytora i kierownika Kółka. Pewnie jedyna kobieta w Polsce na tym stanowisku. Wspierają ją pozostali członkowie zarządu Kółka: Joanna Reczkowska, Katarzyna Reczkowska-Buryła, Piotr Węgrzyn.

Bardzo aktywne jest także Koło Gospodyń Wiejskich, które działa i zawsze działało na zasadach autonomii w ramach Kółka Rolniczego. Ta kobieca łęcka organizacja ma już ponad 80 lat, choć historycy przypuszczają, że może być o wiele starsza. Z dokumentów wynika, że założycielką KGW w Łękach Dukielskich była w 1937 roku Zofia Jastrzębska, a jej pracę kontynuowały m.in. Ludwika Fruga, Anna Czaja, Adolfina Czajkowska. W historii tych organizacji bywały okresy, że KGW działało o wiele prężniej, niż Kółko Rolnicze.

Od 20 lat szefową KGW jest Maria Kołacz, której należą się wielkie gratulacje, bo organizacja pod jej kierownictwem cały czas działa bardzo prężnie. Panie starają się być obecne wszędzie tam, gdzie mogą przedstawić tradycyjne regionalne potrawy, zaprezentować rodzimy folklor, pochwalić się swoim bogatym dorobkiem. Za swą działalność zbierają podziękowania i nagrody. Swój jubileusz świętowały w Łękach Dukielskich wspólnie z Kółkiem Rolniczym, jak stare dobre małżeństwo. Obydwu organizacjom serdecznie gratuluję.

Jolanta van Grieken-Barylanka / Koło Miłośników Historii Łęk Dukielskich www.lekidukielskiedukla.pl

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *